عکس روژه دو لیسل، را در حال اجرای سرود مارسیز برای نخستین بار در هتل دو ویل شهر استراسبورگ نشان می‌دهد
سرود ملی: فرانسه
نام دیگر سرود: آواز جنگ برای ارتش رن
سراینده: روژه دو لیسل ۱۷۹۲
موزیک: نامعلوم
بروز شده در: ۱۷۹۵
مارسیز ترانه سرودی است وطن‌پرستانه از انقلاب فرانسه و از همان زمان به‌عنوان سرود ملی توسط جمهوری فرانسه به‌تصویب رسید. سرود توسط روژه دو لیسل در سال ۱۷۹۲ به‌دنبال اعلان جنگ فرانسه علیه اتریش، برای ارتش رن (Rhin) سروده شد. در اصل، سرود مارسیز یک ترانه جنگ انقلابی و سرود آزادی است. کلمات آن دعوتی است به‌نبرد برای پیروزی و درودی بر انقلاب و رهایی مردم از چنگ امپراتوری. این سرود برای اولین بار در ژوئیه سال ۱۷۹۵ و بعدها در فوریه سال ۱۸۷۹ به‌طور قطعی به‌عنوان سرود ملی فرانسه به‌رسمیت شناخته شد. به‌جز در زمان حکومت ویشی که سرود «مارشال! ما بفرمان توایم» جایگزین آن شد.
مارسیز در ۱۴ ژوئیه ۱۷۹۵ از جانب مجلس مؤسسان به‌عنوان سرود ملی به‌تصویب رسید. تحت حاکمیت امپراتوری و حکومت بوربون‌ها این سرود ممنوع شد، سپس در روزهای افتخار آمیز ۲۸،۲۷ و ۲۹ ژوئیه ۱۸۳۰ اعتبار خود را باز یافت. برلیوز از آن ارکستری درست کرده و به‌روژه دو لیسل تقدیم کرد. جمهوری سوم در ۱۴ فوریه ۱۸۷۹ و در ۱۸۸۷ از آن یک سرود ملی ساخت و «نسخه رسمی» به‌تصویب رسید. ۱۴ ژؤییه ۱۹۱۵ خاکستر روژه دو لیسل به‌هتل انوالید منتقل شد. متن سرود ملی مجدداً در قانون اساسی سال ۱۹۴۶ و ۱۹۵۸ در ماده دوم به‌تصویب رسید. والری ژیسکاردستن با استفاده از نفوذ ریاست جمهوریش دستور داد تا Tempo (ریتمی که یک اثر دارد) مارسیز را برای اینکه به‌ریتم اصلی نزدیک شود کم کردند. نتیجه اینکه، سرود مارسیزی که امروزه خوانده می‌شود نسخه تطبیق یافته با نسخه رسمی سال ۱۸۸۷ است.
تاریخچه پیدایش: سرود مارسیز در فاصله شب‌های ۲۵ و ۲۶ آوریل ۱۷۹۲، توسط کلود ژوزف روژه دو لیسل، فرمانده یگان مهندسی نظامی که در استراسبورگ خدمت می‌کرد، بعد از اعلان جنگ فرانسه با اتریش در ۲۰ آوریل ۱۷۹۲ نوشته شد.
عناوین مختلف سرود: مارسیز عناوین مختلفی داشت که موقتی بودند: ترانه جنگ برای ارتش رن (Rhin)، ترانه راهپیمایی داوطلبین ارتش رن.
دکتر فرانسوا میرور، ژنرال آینده ارتش ایتالیا و مصر که برای سازمان دادن به‌راهپیمایی به‌هم پیوسته داوطلبین Midi (مونتپلیه و مارسی) به‌مارسی آمده بود، این ترانه را در مارسی برای اولین بار تحت عنوان جدیدی چاپ کرد: «ترانه جنگ ارتش‌های مستقر در مرز». درواقع این گاردهای ملی فرانسه در مارسی بودند که وقتی پیروزمندانه درتاریخ ۳۰ ژوئیه ۱۷۹۲ وارد منطقه تویلری (Tuileries) در پاریس شدند، این ترانه را به‌عنوان ترانه راهپیمایی خواندند. بلافاصله اهالی پاریس، بدون اینکه ذهنشان را درگیر اسامی مختلف این ترانه بکنند آن‌را «مارسیز» نام گذاری کردند. این عنوان علاوه بر سادگی، علامتی بود از استراسبورگ و مارسی، از جنوب در میدی و علامتی بود بر وحدت ملت.
شرایط پیدایش سرود
شهردار استراسبورگ، بارون دو دیتریچ، از روژه دو لیسل که در پادگان استراسبورگ مستقر بود خواست تا یک ترانه جنگ بسراید. او سپس شبانه به‌اقامتگاه خود در خیابان مسانژ (بین میدان مرد آهنی و میدان بورولی) برگشت. به‌این ترتیب بودکه او «ترانه جنگ، تقدیم شده به‌مارشال دو لوکنر» را سرود. درآن‌زمان نیکلاس لوکنر از اهالی بایر، ارتش رن را فرماندهی می‌کرد. طنز تاریخ: سرود ملی این چنین به‌یکی از اهالی بایر تقدیم شده بود اما کمتراز دو سال بعد سر وی به‌گیوتین سپرده شد. (کما اینکه شش روز قبل از وی بارون دیتریچ…)
در عین حال، مورخ استراسبورگی کلود بیتزینجر محل اولین اجرای سرود مارسیز را مورد مناقشه قرار داده و می‌گوید که این سرود در خانه شهردار، فردریش دو دیتریش اجرا شده است ولی در آنزمان وی در منطقه ۱۷، خیابان درودگران در استراسبورگ ساکن بوده است و نه در منزل خانوادگی دیتریش‌ها. نت مارسیز در قرن ۱۹
از ترانه انقلابی تا سرود ملی
ژنرال میرور (۱۷۷۰-۱۷۹۸)، مونتپلیه، دانشکده پزشکی
۲۲ ژوئن ۱۷۹۲، یک نماینده از «کلوپ دوستان قانون اساسی» مونتپلیه، دکتر فرانسوا میرور، که آمده بود تا عزیمت داوطلبین میدی به‌سوی جبهه را هماهنگ کند، برای اولین بار در مارسی این آواز را خواند. آوازی که به‌طریقی غیر مطمئن از استراسبورگ به‌مونتپلیه رسیده بود (مورخین تأیید می‌کنند که رفت و آمد مسافران در آشنا شدن محیط‌های میهن‌پرستانه مونتپلیه با این آواز مؤثر بوده است. آوازی که به‌مناسبت تشیع جنازه‌های بهار ۱۷۹۲ خوانده شده بود.) میرور یک سخنرانی در روز ۲۱ ژوئن در مقابل «کلوپ دوستان قانون اساسی در مارسی»، خیابان توبانو ایراد کرده و فردای آن‌روز میهمان افتخاری یک بانک‌دار شد و زمانیکه از او خواهش به‌عمل آمد تا یک سخنرانی ایراد کند، وی آوازی را که از چند روز یا چند هفته قبل در مونتپلیه پخش شده بود، خواند. در فضای سوزان میهن‌پرستانه آن‌روز، میرور شور و شوقی برانگیخت و آن آواز، فردای آن‌روز توسط «روزنامه استان‌های جنوبی» درتاریخ ۲۳ ژوئن ۱۷۹۲ که توسط الکساندر ریکورد مدیریت می‌شد به‌چاپ رسید. در ژوئیه ۱۷۹۲، یک نسخه خلاصه شده این ترانه در بین داوطلبین اهل مارسی توزیع شد که در تمام مسیر راهپیمایی‌شان در ژوئیه ۱۷۹۲ به‌سمت پاریس آن‌را می‌خواندند.
از خیابان تیبانو در شانزلیزه، سرود روژه دو لیسل سرود اهالی مارسی و کمی بعد مارسیز شد. در واقع، اغلب به‌اشتباه این‌طور فکر می‌کنند که این سرود در مارسی نوشته شده است ولی این سرود در استراسبورگ، در خیابان مسانژ نوشته شده است. فرانسوا میرور، پیشاپیش اهالی مارسی از این شهر راه افتاده بود تا به‌گردان داوطلبین در هرولت (Hérault) بپیوندد او دوران نظامی درخشانی داشت و در مصر در سن ۲۸ سالگی با درجه ژنرالی درگذشت.سرود مارسیز در ۱۴ ژوئیه ۱۷۹۵، سرود ملی اعلام شد. اما این سرود در ابتدا با سرود میهن‌پرستانه دیگری که در سال ۱۷۹۵ در واکنش به‌دوران ترور نوشته شده بود، به‌رقابت پرداخت. آن سرود عبارت بود از: «سرود بیداری ملت».
مارسیزتحت حاکمیت امپراتور و بعد هم در زمان بازگشت سلطنت ممنوع گشت. مجدداً بعد از انقلاب در سال ۱۸۳۰ احیا شده و در جمهوری سوم درسال ۱۸۷۹، سرود ملی شد. رئیس جمهور آنزمان ژیل ژروی بود. در سال ۱۹۴۴، وزارت آموزش و پرورش ملی توصیه کرد که مارسیز در مدارس خوانده شود و از همان سال به‌بعد در مدارس ابتدایی خواندن این سرود اجباری شد. (لایحه ۱۹ فوریه ۲۰۰۵، به‌روز شده در ۲۳ آوریل ۲۰۰۵، اصلاحیه مواد آلـ ۳۲۱ – ۳ از قوانین مربوط به‌آموزش). قانون اساسی ۱۹۴۶(جمهوری چهارم) و ۱۹۵۸ (جمهوری پنجم) مارسیز را به‌عنوان سرود ملی محفوظ نگه داشتند (ماده ۲ از قانون اساسی جمهوری پنجم فرانسه).
سرود مارسیز یکی از سمبل‌های جمهوری‌خواهی در فرانسه می‌باشد.
سرود مارسیز
بیت اول
فرزندان میهن! روز افتخار است، به‌پیش!
استبداد با پرچم خونین برافراشته‌اش، در مقابل ما قرار گرفته است،
نعره سربازان وحشی در صحراهایمان را می‌شنوید؟
آن‌ها می‌آیند تا پسران و همسران ما را در آغوشمان سر ببرند.
ترجیع‌بند:
شهروندان، به‌سلاح!
گردان بسازید!
بتازید، بتازید!
باشد که از خون ناپاک دشمنان
مزارع را سیراب کنیم!
گردان بسازید!
بتازید، بتازید!
بیت دوم
این دسته بردگان،
خائنین و شاهان سوگنده خورده
چه می‌خواهند؟
این پابندهای نانجیب،
این آهن‌ها برای چه کسی از سال‌ها قبل آماده شده‌اند؟
این آهن‌ها برای چه کسی از سال‌ها قبل آماده شده‌اند؟
ای فرانسویان! برای ما، آه که چه توهینی است،
چه خشمی که باید برانگیخته شود!
این ما هستیم که آنان خیال دارند
ما را بردگانی فرسوده بسازند!
ترجیع‌بند
بیت سوم
عجب! که این عده اجنبی بر خانواده‌های ما حکمرانی کنند!
عجب! که این فالانژهای مزدور
جنگجویان با غیرت ما را به‌خاک افکنند!
جنگجویان با غیرت ما را بخاک افکنند!
خدای بزرگ! با دستان در زنجیر،
پیشانی ما در زیر یوغ خم خواهد شد،
حکام پست فطرت، اربابان سرنوشت‌هایمان خواهند گشت!
ترجیج بند
بیت چهارم
بلرزید! ای جباران و شما ای خائنین، ننگ تمامی احزاب.
بلرزید! عاقبت بهای طرح‌های پدرکشی‌تان را خواهید پرداخت.
بلرزید! عاقبت بهای طرح‌های پدرکشی‌تان را خواهید پرداخت.
در نبرد با شما هر کس سربازی است،
اگر جوانان قهرمان به‌خاک افتند،
دوباره میهن جوانانی را تقدیم خواهد کرد.
همه حاضرند تا با شما بجنگند.
ترجیع‌بند
بیت پنجم
فرانسویان، جنگجویان بلند همت،
ضربات را مؤثرتر کنید!
این قربانیان غمگین را معذور دارید،
آنان برخلاف میل خود علیه ما سلاح به‌دست گرفته‌اند.
اما این مستبدین خونریز،
این همدستان بویله (فرانسوا کلود دو بویله)
همه این مردان بی‌رحم که با بی‌رحمی سینه‌های مادرانشان را می‌درند!
ترجیع‌بند
بیت ششم
ای عشق مقدس وطن،
بازوان انتقام‌گیرنده ما را هدایت و حمایت کن.
ای آزادی، آزادی عزیز
این نبرد را با مدافعینت پیش ببر!
این نبرد را با مدافعینت پیش ببر!
باشد تا زیر بیرق‌های ما که پیروزی
با لحن مردانه‌ات به‌پیش می‌تازد،
دشمن محتضرت،
پیروزی تو و افتخار ما را ببیند.
ترجیع‌بند
بیت هفتم (معروف به بیت بچه‌ها)
ما به‌معدن سنگ برخواهیم گشت،
وقتی که دیگر برادران بزرگ‌تر ما آن‌جا نخواهند بود،
ما در آن‌جا گرد و غبار آن‌ها را پیدا خواهیم کرد
و آثار تقوا و جوانمردی آنان را.
وآثار تقوا و جوانمردی آنان را.
آنان به بازماندگانش هیچ حسادتی ندارند و
تابوت‌هایشان را تقسیم می‌کنند.
ما در گرفتن انتقام آنان یا که در ادامه دادن راهشان
غروری والا خواهیم داشت.
(دومین بیت برای بچه‌ها)
بچه‌ها، انشاءالله که شرافت و میهن،
موضوع تمامی آروزهای ما باشد.
بیایید جانی مملو از آتش‌هایی داشته باشیم
که از شرافت و میهن الهام می‌گیرند.
که از شرافت و میهن الهام می‌گیرند.
متحد باشیم! با اتحاد همه چیز امکان‌پذیر است،
دشمنان پست‌فطرت ما سرنگون خواهند شد،
در آن‌هنگام، فرانسویان دیگر این ترجیع‌بند وحشتناک را نخواهند خواند:
شهروندان به‌سلاح!
ترجیع‌بند
علیرضا ملایجردی
خرداد ۹۵
