لحظاتی قبل از اعدام, آموزگارِ وفا و پایداری دکتر حسین فاطمی سردار بزرگ نهضت ملی ایران, خطاب به فرماندار نظامی و دادستان نظامی گفت که یقین کنید که سربازان مجاهد نهضت, همچنان مبارزه را ادامه خواهند داد وخوشا که تاریخ ایران زمین اینچنین به عهد سردارانش از ستار و باقر تا کوچک خان و پسیان, و مدرس و مصدق و فاطمیها, وفا کرد و با عبور از حنیف نژادها، جزنیها و پاک نژادها, برای رویارویی با مهیبترین نیروی ارتجاعی دوران آماده شد. (از سخنان برادرمسعود در ۳۰ خرداد ۷۵)
از نامه دکتر مصدق درباره پیشنهاد ملی شدن نفت:
اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به وطن شده است، باید از کسی که اول آن پیشنهاد را نمود سپاسگزار کرد وآن کس شهید راه وطن دکتر حسین فاطمی است که روزی در خانه جناب آقای نریمان پیشنهاد خود را داد و عمده نمایندگان جبهه ملی حاضر در جلسه آن را به اتفاق آرا تصویب نمودند.رحمهٔ الله علیه که در طول مدت همکاری با اینجانب حتی یک ترک اولی هم از آن بزرگوار دیده نشد.»
همراهان و همکاران سابقش او را به بی صداقتی یا جاسوسی اینتلیجنت سرویس متهم کردند. آخوندها اقدام به ترور او کردند. چرچیل طی نامهٔ محرمانه یی به شاه نوشت: برای او بهترین جواب اعدام است. شاه گفت: او هنوز پیدا نشده، وقتی دستگیر شود اعدام خواهد شد. سر دنیس رایت، سفیر انگلیس به تیمور بختیار گفت: در نخستین فرصت مشتی به دهان او بکوب تا بداند هیبت امپراطوری بازی کردنی نیست.
۱۸ آبان ۱۳۵۸، سردار شهید خلق موسی خیابانی، طی یک سخنرانی بر مزارش، دکتر حسین فاطمی را تک ستارهٔ درخشان آسمان انقلاب ایران در دوران نهضت ملی توصیف کرد.
خدمات ارزنده و فداکاریهای بیشائبهاش، لقب وفادارترین یار مصدق را در تاریخ از آن او ساخت. اما همزمان اقدامات قاطع سیاسی او و تاکیدات انقلابیاش بر لزوم آمادگی کامل برای رویارویی با توطئههای دربار، او را هدف توطئههای گوناگون قرار داد.
۲۶ بهمن ۱۳۳۰ ترور دکتر حسین فاطمی توسط عوامل آخوندها بر مزار محمد مسعود
زخمیشدن در سوءقصد ناموفق توسط یک باند مرتجع او را متوقف نکرد و پس از آن در مقام وزیر خارجه، مبتکر طرح ملیکردن صنعت نفت و بزرگترین حامی مصدق در این کارزار سنگین بینالمللی بود.
پس از کودتای ۲۸ مرداد به زندگی مخفی روی آورد ولی ۷ ماه بعد درحالیکه بهشدت بیمار بود، دستگیر شد و بعد از تحمل شکنجههای فراوان با بدنی تبدار در برابر جوخهٔ اعدام قرار گرفت.
دکتر حسین فاطمی در بیدادگاه نظامی شاه، به دفاع از پیشوای سازشناپذیر جنبش ملی کردن نفت ایران، دکتر مصدق برخاست و با تهاجم به دادستان سرسپرده شاه خائن که او را به اعدام تهدید میکرد، دلیرانه خروشید: «شما میتوانید سرم را قطع کنید ولی هرگز نمیتوانید سرم را خم کنید».
دکتر فاطمی پیش از محاکمهاش در نامهیی به دکتر مصدق نوشت: «آرزو دارم که نفسهای آخر زندگیم نیز در راه نهضت و سعادت هموطنانم باشد … در دادگاه ما میتوانیم بسیاری از حقایق را فاش کنیم، داغ باطله بر کنسرسیوم و حامیان او بزنیم … یا مثل ریاحی طلب عفو و بخشش کنیم … زیر بار شِقِ آخری، هرگز، بنده نخواهم رفت».
در روز یکشنبه، ۱۷ مهرماه ۱۳۳۳ در آخرین جلسهٔ محاکمهٔ فرمایشی، حکم اعدام این کوهمرد سازشناپذیر صادر شد.
سحرگاه روز چهارشنبه ۱۹ آبان ۱۳۳۳، دو مزدور سرسپردهٔ شاه جنایتکار سرتیپ آزموده (دادستان ارتش) و تیمور بختیار (فرماندار نظامی) برای اجرای حکم اعدام به سلول دکتر حسین فاطمی در زندان لشکر ۲ زرهی رفتند. آزموده از دکتر فاطمی خواست اگر وصیـّتی دارد بگوید و افزود: «تو که مکرّر میگفتی من از مرگ اِبایی ندارم و مرگ حقّ است …» دکتر فاطمی بدون واهمه از مرگی که تا چند لحظهٔ دیگر به سراغش میآمد، در پاسخش، دلیرانه، گفت: «آری، مرگ حق است و من از مرگ اِبایی ندارم؛ آن هم چنین مرگ پرافتخاری. من میمیرم که نسل جوان ایران از مرگ من درس عبرتی گرفته و با خون خود از وطنش دفاع کرده و نگذارد جاسوسان اجنبی بر این کشور حکومت نمایند».
این سردار پاکباز راه آزادی ایرانزمین، هنگامی که به تیرک اعدام بسته شد، سه بار فریاد زد: «زنده باد دکتر مصدق، پاینده باد ایران».
روحیهٔ قوی و تزلزل ناپذیر او، در واپسین دم حیات، حتّی، دژخیم را به اعتراف واداشت. آزمودهٔ مزدور، در مصاحبهٔ مطبوعاتی در بارهٔ آخرین لحظات زندگی دکتر حسین فاطمی گفته بود: «در آن موقع روحیهاش به قدری قوی بود که اگر کسی … از جریان اوضاع اطلاع نداشت، هرگز باور نمیکرد این شخص کسی است که چند دقیقهٔ دیگر باید تیرباران شود».
مسعود رجوی – ۱۴ اسفند ۱۳۶۷
شهید قهرمان دکتر حسین فاطمی، نیز، در آستانهٔ تیرباران، خطاب به دژخیمان شاه گفت: «مرگ به ۳ قسم است: مرگی در رختخواب ناز و مرگی با ذلت و مرگی در راه شرف و افتخار، و من خدای را شکر میکنم که در راه مبارزه با فساد شهید میشوم … و با شهادتم در این راه دین خود را به ملت ستمدیده و استعمارزدهٔ ایران ادا کردهام. سربازان مجاهد نهضت هم چنان مبارزه را ادامه میدهند».
مسعود رجوی – ۳۰ آبان ۱۳۶۷
خوب شما هم ارث و میراث داری هستید، وارث کارها، مبارزات و خونهایی هستید که از صدر مشروطه به این ور، نبوده که سازمان پیشتازی نبوده که، با ایدئولوژی که پاسخگوی مسائلش باشه، ارتش آزادیبخشی که متعلق به خلق باشه نبوده والله که مصدق بنده خدا بوده، از رفیق کنار دستیش بقایی بوده سندها رو لای پیرهنش گذاشت برد آمریکا مصدق همچین ببینین چه عالم تنهایی و بی کسی بوده، یک دکتر فاطمی را داشت، این دکتر فاطمی هم در همان چارچوبه ایدئولوژی مرگ میتونن حضرات پادوهای میانه باز بهش مارک بزنن، موقع مرگش که آمده بودند رئیس ساواک شاه، سپهبد بختیار، باضافه سرلشگر آزموده دادستان نظامی گفت که خیلی خوشحالم که اینطوری مرگی نصیبم میشه، در راه آزادی و استقلال ایران و هدفم و آرمانم، چون با فساد و تباهی مبارزه کردم ولی مطمئن باشین سربازان مجاهد نهضت ادامه خواهند داد، خدا را شکر میکنم بخاطر این مرگ، قبل از اعدام، این یک نفری بود که مصدق داشت.
سخنان نصرت الله امینی وکیل دکتر محمد مصدق از مواجههٔ قهرمانانهٔ دکتر حسین فاطمی با دژخیمان در لحظات قبل از تیرباران
نصرتالله امینی وکیل دکتر مصدق :
«متاسفانه یکی از رولهای شاه که خیلیها را گول میزد این بود که یکی یکی افرادو میخواست و به اینها وعده میداد که تو چه چیزیت از دکتر مصدق کمتره؟
اول مرحوم دکتر فاطمی رو خواسته بود به خیال اینکه او هم جاهطلبی میکند و که بله بالاخره آقای دکتر مصدق پیر شده و باید کنار باشد و تو خودت بیا نخستوزیر شو! خود تو مثل دکتر مصدق هستی دکتر فاطمی این شهامت رو داشت که آمد و این رو به دکتر مصدق گفت. و دکتر خودشون به من فرمودند که من بهش گفتم که تو برو مسافرت والا بمونی این میکشتت نمون!
در ساعتی که ایشون رو میخواستند اعدام کنند دکتر فاطمی میگویند که: آقایون افسران این موقعی است که دیگر جایی برای عوامفریبی نیست چون بین حیات و مرگ من دقایقی بیش نیست ما بیست و چند ماه در این مملکت حکومت کردیم و قصدمون این بود که مردم رو روشن کنیم که نوکر خودشون باشن ولی متأسفانه دربار نگذاشت دکتر مصدق هم نظرش این بود همانطور که عرض کردم که: من فدا بشوم بهتر است تا مملکت فدا بشود. بعد هم که شما دیدید که اون مرد، اون مرد بزرگوار جان خودش رو روی این کار گذاشت. و با این حال خیلی خیلی شرافتمندانه رفتار کرد تا آخرین روز حیاتش.»
۱۹آبان سالروز تیرباران آموزگار وفا و ایستادگی دکتر حسین فاطمی وزیر خارجه مصدق به حکم بیدادگاه نظامی شاه خائن کلیپ از سیمای آزادی
