خبرگزاری مهر آخوندی۲۹ آذر۱۴۰۰: دوران قائم مقامی رهبری آیت الله منتظری و فراز و فرودهایی که نهایتاً منجر به عزل او در سال ۱۳۶۸ توسط امام شد، پشت پرده های بسیاری در ابعاد مختلف سیاسی و امنیتی دارد که اغلب تاکنون ناگفته باقی مانده اند. کتاب خاطرات آیت الله ری شهری، وزیر اطلاعات وقت، یکی از معدود منابع تاریخی این ماجرا است که سال ها از انتشار آن می گذرد.
با توجه به اینکه در آن سال ها وزارت اطلاعات یکی از ارکان اصلی پیگیری های امنیتی مسائل مربوط به آیت الله منتظری و حواشی مرتبط با آن بود، موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی به سراغ یکی از مقامات وقت وزارت اطلاعات رفت تا جزئیات بیشتری از ابعاد اطلاعاتی این ماجرا را جویا شود
سئوال: مساله بیت آقای منتظری و مجاهدین بحث دامنه داری است که نیاز به توضیح بیشتری دارد. همیشه این بحث مطرح بوده که بیت آقای منتظری پایگاه مجاهدین شده و نتیجه آن هم نزدیکی فکری جریان و شخص آقای مننتظری با مجاهدین است. درباره این مساله کمی بیشتر توضیح دهید.
مقام وزارت اطلاعات: ببینید بحث سازمان مجاهدین را نباید یک مساله سازمانی و تشکیلاتی بسیط درنظر گرفت. درباره نسبت جریان آقای منتظری و مجاهدین چند مساله را باید مدنظر قرار داد. اول اینکه هم سیدهادی و هم سید مهدی وقتی قبل از انقلاب در زندان بوده اند، به سازمان گرایش داشته اند. حتی مبارزین و انقلابی هایی که آن موقع زندانی بوده اند نقل می کنند در ماجرای فتوای نجاست مارکسیست ها و مرزبندی زندانیان مسلمان با آنها، شاهد همسویی با سازمان و بی اعتنایی آنها بوده اند. نکته مهم دیگر که باید به آن توجه کرد، این است که مواضع آقای منتظری تدریجاً به سمت حمایت از مجاهدین سوق پیدا می کند. یعنی ابتدایش انتقاد از روش و چگونگی برخورد نظام با مجاهدین است و سال به سال غلظت حمایت از مجاهدین بیشتر می شود تا به سال ۶۷ می رسد که رسماً در دفاع از آنها جلوی خمینی و نظام می ایستد.
خوب است ماجرای دیدار برخی دوستان دادستانی با آقای منتظری در سال ۶۲ را بازگو کنم تا ابعاد این مساله روشن تر شود. اواخر سال ۶۲ بود. دادستانی اوین و تیم لاجوردی یکی از خطوط مقدم برخورد با مجاهدین بودند و به شدت هم زیرفشار و هجمه بودند. مدتی بود مواضع انتقادی و تند آقای منتظری علیه دادستانی هم شدت گرفته بود. به همین خاطر محمدی گیلانی، لاجوردی و موسوی تبریزی همراه با چندنفر دیگر از دوستان دادستانی به قم می روند تا درباره این مسائل با ایشان صحبت کنند. یکی از حاضرین جلسه می گفت به محض اینکه نشستیم طبق سنتی که همیشه هست که یک نفر از طرف مراجعه کنندگان صحبت کند گفتیم اگر اجازه می دهید آقای گیلانی گزارشی ارائه کنند. آقای منتظری گفت نخیر نیازی نیست، خودم همه چیز را می دانم. بعد گفت من این سید _یعنی لاجوردی_ را از قبل انقلاب و دوران زندان می شناسم. او از آن موقع با اینها یعنی مجاهدین دعوا داشت. و شروع به سخنانی در حمایت از مجاهدین می کند، در میانه مباحث هم اجازه توضیح به کسی نمی دهد و می گوید شما می روید در کوچه و خیابان این مردم حزب اللهی که مثلاً در مغازه شان عکس خمینی را دارند یا ریش دارند را می کشید و ترور می کنید و این را می اندازید گردن مجاهدین که در نظر مردم منفور شوند و محملی بشود برای مشروعیت اعدام اینها. این حرف را خیلی محکم به عنوان یک کد و اطلاع گفت. آنجا لاجوردی اعتراض می کند و بلند می شود می گوید من این جلسه را جلسه نامشروعی می دانم و ماندن در آن را جایز نمی دانم و همگی جلسه را ترک کردیم.
لاجوردی از خمینی وقت گرفت و همین جمع به جز موسوی تبریزی رفتند خدمت خمینی. اول جلسه گزارش مختصری از عملکرد دادستانی و جلسه اخیر با آقای منتظری خدمت امام ارائه شد و البته محتوای صحبتهای آقای منتظری را رقیق تر بیان کردند. خمینی شروع کرد صحبت و تمجید از مبارزه با مجاهدین و چهره اش خیلی برافروخته بود. گیلانی خواست فضا را تعدیل کند، خمینی گفت آقای گیلانی صبر کنید و حرفشان درباره مجاهدین را ادامه دادند. باز بحث پیش می رود و مجدداً آقای گیلانی می خواهد ورود کند که خمینی محکم تر از قبل می گوید آقای گیلانی شما متوجه نیستید! و ادامه می دهد. دفعه سوم هم همین اتفاق می افتد و خمینی عتاب می کند به ایشان که شما آقای گیلانی شما نمی فهمید و متوجه نیستید. بعد هم به همه می گوید بروید کارتان را ادامه بدهید و تا من زنده ام ریشه این مساله را بکَنید.
توجه کنید که این ذهنیت سال ۶۲ آقای منتظری است که معتقد بود نظام مردم را می کشد و گردن مجاهدین می اندازد! اگر آقای منتظری تنها بابت همین اتهام زنی عزل شود، کم است و عدالت حکم می کند که به خاطر همین اتهام زنی محاکمه شود.
خب چه اطلاعات و تحلیل هایی و توسط چه کسانی به آقای منتظری منتقل می شد که او را به این نتایج می رساند؟ یک علتش این است که خانواده های زندانیان سازمان مدام آنجا بودند و با آقای منتظری ملاقات داشتند.
چنین روندی است که سال ۶۷ آقای منتظری را به دفاع از مجاهدین در برابر امام و نظام می کشاند. این فقط یک تحلیل اطلاعاتی از جانب سازمانهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی نیست. دقیقاً تحلیل مجاهدین است. مسعود رجوی سال ۷۹ می گوید «وقتی ما فضای اجتماعی را تغییر دادیم، منتظری وارد شد و جنایت هایی که در حق مجاهدین خلق مانند قتل عامی را که ۱۲ سال قبل روی داد، افشا کرد؛ قتل عام زندانیان سیاسی ما در سال ۱۳۶۷ بزرگ ترین بمب سیاسی ای بود که درون رژیم منفجر گردید؛ این کار منتظری بود.
سؤال: چه شد که امام به عزل آقای منتظری رسید؟
مقام وزارت اطلاعات: ببینید امام صفر و صدی نبود و با همه کار می کرد. با روحانیت سنتی، با مراجع، با بچه های تند انقلابی، با همه کار می کرد، اما چیزی که برای ایشان خیلی مهم بود، مصلحت نظام بود. مصلحت نظام و آینده ی انقلاب، خط قرمز بود. در نگاه امام حفظ نظام از اوجب واجبات است. همه می دانستند وقتی بحث واجبات و تکلیف الهی پیش بیاید، امام کوتاه نمی آید.
بعد هم کار آقای منتظری رسید به حمایت از مجاهدین در ماجرای اعدام های سال ۶۷ و بعدتر آن مواضع تند دهه فجر سال ۶۷ و عتاب تند خمینی به او در پیام سال نو به مهاجرین جنگ تحمیلی. تحلیل من این است که امام به تصمیم رسیده بود و خدا به او کمک کرد تا این جراحی انجام شود.
سؤال: و نهایتاً رسیدیم به نامه ۶ فروردین و آن عبارات محکم و تکان دهنده امام درباره آقای منتظری.
مقام وزارت اطلاعات: البته کاش بزرگان نظام که خدمت امام رفتند بر حذف برخی فقرات آن نامه اصرار نمی کردند و می گذاشتند امام تا ته ماجرا را ریشه کن کنند. دیدیم که آقای منتظری مجدد در آن سخنرانی سیزده رجب سال ۷۶ چه حرف هایی زد و بعد هم در سال ۸۸ چه عملکردی داشت و با مرگ و تشییع تاسف آورش از دنیا رفت. کارش به جایی رسید که مجاهدین برایش پیام تسلیت دادند. این فاصله آقای منتظری با نظام از همان سال ۶۷ و ۶۸ مشخص بود، ولی برخی نمی خواستند آن را بپذیرند. همان موقع هم این بحث ها بود و همان سالهای پس از عزل هم ما به سمپات های او می گفتیم بالاخره باید بین امام و منتظری یکی را انتخاب کنید، این دو قابل جمع نیستند. شوخی که نداریم، آقای منتظری خمینی را بخاطر اعدام مجاهدین در سال ۶۷ جنایت کار می داند. خب آقای منتظری! اگر امام جنایتکار و قاتل است، چرا بعد از فوتش برایش مجلس ختم گرفتی؟
عذر می خواهم این تعبیر را به این صراحت و زشتی می گویم، ولی شما با کسی روبرو هستید که وقتی به او گفته بودند خمینی گفته مجاهدین در بیت منتظری نفوذ کرده اند، گفته بود امام … خورده است! عین این تعبیر را گفته بود! چطور می شود که یک آدمی برای استادش، برای ولی فقیه خودش چنین لفظی به کار ببرد و چنین بی ادب باشد؟ بعد برایش مجلس ختم هم بگیرد و آن اعلامیه را بدهد و بعدها هم در خاطراتش آنقدر ناجوانمردانه خمینی را خراب کند.
