صبح روز ۱۹شهریور ۱۳۵۸ پدر طالقانی این روح بزرگ و راستین انقلاب ضدسلطنتی پس از ۴۰سال مبارزه مستمر علیه دیکتاتوری و استبداد و تحمل سالها رنج تبعید و زندان از دامان پرمهر خلق بسوی ابدیت پرکشید.
در مراسم تشییع جنازه پدر، بیش از یکمیلیون نفر از مردم تهران شرکت داشتند و با چشمانی اشکبار، چهره راستین انقلاب ضدسلطنتی را برای آخرینبار بدرقه کردند.
پدرطالقانی مبارزات خود را از آغاز نوجوانی در حکومت رضاخان شروع کرد و در زمان سلطنت محمد رضاشاه خائن این مسیر را ادامه داد و همواره در صفوف مقدم جبهه میهنی و مردمی علیه دیکتاتوری حاکم و ارتجاع مذهبی قرار داشت.
پدرطالقانی در طول دیکتاتوری شاه، بارها به زندان افتاد و به تبعید رفت، اما لحظهیی از مقاومت و مبارزه پای پس نکشید. ۴۰ سال مبارزه بیوقفه در برابر دو دیکتاتوری خاندان پهلوی و برخورداری از خصائل والای انسانی، از پدر چهرهیی ساخته بود که بهدرستی، روح راستین انقلاب ضد سلطنتی میهنمان نام گرفته بود.
آنچه سیمای پدر طالقانی را برجسته میسازد، مرزبندیهای مترقیانه او با ارتجاع مذهبی است. در زمان نخستوزیری دکتر محمد مصدق، پیشوای فقید نهضت ملی ایران، که سخت مورد حمله کاشانی بود، پدر طالقانی در کنار مصدق قاطعانه ایستاد و علیه کاشانی خائن، که از دولت کودتا و سرلشکر زاهدی حمایت میکرد و آخوندهایی از قبیل خمینی نیز وی را حمایت میکردند، موضع گرفت و سنگر مبارزات ضداستبدادی و ضداستعماری مردم را ترک نکرد.
پساز تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران نیز پدر طالقانی بهحمایت از فرزندان مجاهد خود برخاست و بهاینترتیب با حمایت از مبارزه مسلحانه انقلابی، مرزبندی قاطعی با ارتجاع مذهبی ارائه نمود.
از سخنان مسعود رجوی در مراسم تشییع پدر طالقانی ۲۱شهریور ۱۳۵۸:
«… حالا معلم، رهبر و فرمانده ما به خاک افتاده است و به خدا پیوسته… راستی بچه ها چطور باور کنیم که بی پدر شدیم، آقای ما مرده، نه نه، مگه میشه همچین پدری بمیره، نه، کفش و عصا و سلاحش رو همونطوری دم در بگذارین، حاضر و آماده ، پدر طالقانی باز میگرده، اگر کسی پرسید کی میاد؟ بگین وقت بهار. بگین موقع لالهزار وقتی لالهها دوباره به گل نشستند، اگر بازهم پرسیدند کجا میشه دیدش و کجا میشه پیداش کرد، از اون جا که گفتیم روح مجسم انقلاب ما بود بگین توی چشمه سارها، اون جا که ماهیهای سیاه کوچولو گستاخی میکنند و خلاف جریان شنا میکنند، اون جا میشه دیدش،
در هر کجا که ابوذری هست و اعتراض در هرکجا که مالکی هست و شمشیر در هرکجا که مالکی هست و شمشیر از نیام کشیده، در هرکجا که علی وار چهرهٔ راستین اسلام و تفسیر واقعی قرآن هست، وقتی که میخروشیم میجنگیم و وقتی که میفهمیم.
از آخرین سخنرانی پدر طالقانی
«این هدف این پیامبر بود یعنی آزاد کردن مردم، آزاد کردن از تحمیلات طبقاتی، آزاد کردن از اندیشه های شرکی که تحمیل شده، آزاد کردن از احکام و قوانینی که به سود یک گروه و یک طبقه بر دیگران تحمیل شده، در مقابل فرهنگ تحمیلی، در برابر اقتصاد تحمیلی، در برابر قوانین تحمیلی، و محدودیتهای پلیسی که گاهی به اسم دین بر مردم تحمیل میشود که از همه خطرناکتر است.»